VERSLAG VAN DE STUDIEREIS OKTOBER 2023

(er zijn 5 leerkrachten van de Freinetschool uit Utrecht met me mee op deze reis)

L: Op zondag 15 oktober (de geboortedag van Freinet in 1896) begon mijn reis. Ik heb achtergrondinformatie over hem gelezen in het vliegtuig en kreeg op die manier een kleine indruk van waar hij vandaan kwam, hoe hij tot zijn visie is gekomen en hoe dat proces verder is gegaan. ‘s Avonds ontmoette ik de rest van het team en hadden we al gesprekken over Freinet zijn visie, onze eigen school de NRS en kregen we een kijkopdracht mee (quotes van Freinet) voor naar de basisschool die we de volgende dag gingen bezoeken.

N: Voor het eerst op pad. Zonder E, S en M. Bestemming. Frankrijk. Samen met vijf anderen maak ik een reis door het leven van Freinet, met Sandy als gids. Of is het toch Freinet die ons leidt… Vertraagd, vereist en vermoeid sluiten L. en ik aan bij de anderen. Een warme soep, een glas rode wijn. We zijn er. Onder het licht van een lantaarnpaal lezen we een citaat uit het werk van Freinet. We kiezen allen dat citaat, wat ons boeit, raakt of in beweging zet. ¨Wie heeft het paarse boekje. Hierin staat een tekst die je nu nog niet mag lezen. Pas als ik het zeg.¨ We kruipen ons bed in en na een onrustige nacht rij ik in alle vroegte samen met L. achter de anderen aan naar de school. De oorspronkelijke school van Freinet, naast dat ik aan de ene kant met mijn gedachten bij een kopje koffie ben, voel ik aan de andere kant van alles door me heen gaan. Zoek ik onbewust naar antwoorden, bevestiging of wat… ik weet het niet precies, maar het doet iets met me hier te zijn.

A:Retour aux sources de Freinet Na een jaar van twijfel over wat mijn drijfveren zijn in het onderwijs, waar loop ik warm voor, wat inspireert mij, waar krijg ik energie van, ga ik samen met 5 collega’s terug naar de roots van Freinet. Of op z’n Frans retour aux sources de Freinet.

L: De dag van het bezoek aan de Freinetschool begon met een autorit door de bergen van Frankrijk. Huizen op hellingen, stromende beekjes en soms mooie vergezichten.

A:We komen aan bij het schooltje van Freinet. Het ademt meteen de sfeer van Freinet: een mooi terrein met moestuintjes, een zwembadje, een speelplein met mozaïeken en verschillende witte met lichtblauwe gebouwtjes. We wachten op de komst van de kinderen. Om half 9 gaat het hek open en jong (3 jaar) en oud (11 jaar) wandelt, huppelt en klimt gemoedelijk met elkaar de heuvel op naar boven. Er is een trap, maar de meeste kinderen nemen de verkorte route tussen de bomen door. Geen gedoe bij het afscheid, geen huilende kinderen, alleen maar vrolijke kinderen met een grote map onder hun arm met het schoolwerk erin.

L: Soms hielp een ouder kind een jonger kind met het ophangen van een jas.

A: De saamhorigheid is voelbaar.

E: Op deze school zitten kinderen van 3 t/m 10 jaar. Kinderen van 3,4 en 5 jaar zitten in de kleuterklas. De tweede groep zijn de kinderen van 6,7 en 8 jaar. En in de hoogste klas zitten de 9 en 10-jarigen. Die dag ben ik in de kleuterklas geweest samen met M. De kinderen deden eerst hun sloffen aan die in een kastje klaar lagen, de schoenen hebben ze weer netjes in het kastje gelegd. Er zijn 20 kinderen in de kleuterklas, 2 begeleiders en 1 zorgmedewerker. Het lokaal is groot en er liggen allerlei bezigheden klaar. De oudste kinderen hebben een planpapier, zij schrijven de datum van vandaag bij hetgeen zij nu plannen om te doen. Als hulpmiddel staat er een groen pijltje bij de datum van vandaag, die datum moeten ze dus naschrijven. Er waren een aantal jonge kinderen die achter hele moeilijke puzzels zaten. Zelf heb ik niet gezien of ze die puzzels ook zelf gekozen hadden. Achter het lokaal waren een soort schuimrubberen bankjes en daar was de kring. N. (net 5 jaar) was die dag de voorzitter en ze kreeg de eerste 3 kwartier lees- en schrijfles over de dag en datum van vandaag: lundi 16 octobre, dat moest ze kunnen lezen en schrijven en ze moest dat op een bepaalde manier leren overdragen aan de groep. Dat werd heel strikt en serieus genomen door de leerkracht. Elke keer dat ze een foutje maakte, moest ze het opnieuw doen. De andere kinderen zijn verder rustig aan het werk en zijn lang geconcentreerd. Sommige zitten in de kring elkaar voor te lezen. Zo is T. M. aan het voorlezen, toen M. wegliep, haalde T. hem weer op en ging weer verder met lezen. Andere kinderen maken puzzels, tekenen, kleien of doen andere werkjes. Er lopen 3 katten het lokaal in en uit, de buitendeur staat open, die katten horen daar en hebben ook een naamkaartje net als de kinderen en het personeel. Achter de kring is nog een kleine ruimte met bedjes voor de 3-jarigen die ‘s middags nog slapen. Eén van de poezen had daar een prima slaapplekje gevonden. Ook is er een handdrukpers in het lokaal. Alleen bij de kleuters staat een drukpers en ook een computer (geen idee of die computer ook door kinderen wordt gebruikt). De dag dat wij er waren is er niet met de drukpers of de computer gewerkt. In de andere lokalen met de oudere kinderen staat 1 computer en geen drukpers. Aan de muren hangen teksten, de woorden zijn aan elkaar geschreven. Ook hangen er tekeningen met vooral ecoline werken. Nadat de kinderen een uur gewerkt hebben, ruimen ze alles op en gaan ze in de kring. N. de voorzitter zit vooraan aan een apart tafeltje. Kinderen zijn makkelijk en snel stil. Nu moet N. aan iedereen vertellen welke dag, maand en datum het is. Dat moet ze echt op 1 bepaalde manier doen en ook de uitspraak is erg belangrijk. Er zijn 3 tekeningen van kinderen op N. haar tafeltje gelegd. Om de beurt komen de 3 kinderen vertellen over hun tekening en worden de vragen uit de kring beantwoord. Dan komt M. die vandaag voor iedereen fruit heeft meegenomen bij N. staan en vertelt dat het kaki fruit uit eigen tuin is. Elk kind neemt 1x per maand fruit voor de hele klas mee en dat is meestal uit eigen tuin. Ook wordt er nog een liedje met gebaren geoefend. Daarna is het tijd (10.00 uur) om naar de grot te gaan om daar fruit te eten en te spelen, dit doen ze tot 11.00 uur. Het is best een steile helling naar de grot (de helling die naar de rivier de Cagne leidt), maar ook de 3-jarigen doen dit verder zonder hulp. Het fruit wordt ter plekke in stukken gesneden en iedereen wacht geduldig op zijn/haar beurt. Dat is wel iets wat opvalt. Er heerst sowieso veel rust. Op deze school hebben ze geen aparte gymlessen, omdat de kinderen hier prima kunnen klimmen en klauteren in de vrije natuur. Na het fruit uitdelen zitten wij met de leerkrachten op het bankje kennis te maken en wat vragen te stellen. De kinderen spelen in groepjes, klauteren de helling op en af, klimmen in de bomen of spelen in de grot. Om 11.00 gaan we weer naar binnen. De oudsten moeten de 5 teksten die aan elkaar zijn geschreven met de stok voorlezen, ze moeten het woord aanwijzen met een stok en goed benoemen. Als ze het niet goed doen, moeten ze het opnieuw doen. Dit wordt strikt gedaan, zolang de kinderen het niet helemaal goed doen, moeten ze het opnieuw doen.

M: In mijn hoofd... Ideeën, ambitie, kritiek Wat is hetzelfde, wat is anders, wat is oud(erwets), wat nog altijd actueel? Anders kan er hetzelfde uitzien Hetzelfde kan er anders uitzien Wat is wetenschappelijk bewezen, waarin heb ik vertrouwen? Waarom doen we wat we doen? Wat is onze visie? Wat is mijn visie? Wat heeft waarde?

E: Dan is het tijd om te vegen. Het vegen doen ze 1 keer per week op maandag van 11.30-12.00. Om 12.00 uur is het etenstijd. Er wordt warm gekookt en de middagpauze is van 12.00-13.30 uur. Het personeel eet met de kinderen aan de tafels buiten onder een afdak. Eén van de oudste kinderen vertelt met één van de jongsten aan iedereen wat het menu is. Na het eten is het tot 13.30 vrij spelen. Wij zitten ondertussen te eten in het buitentheater. Na het eten komen er 2 leerkrachten langs om kort onze eerste vragen te beantwoorden. Gelukkig doen ze dat in het Engels. Daarna kunnen wij het terrein een beetje gaan verkennen.

A: In de ochtend wordt er van 8:30 t/m 11:30 hard gewerkt....

S: We zijn in de klas ‘ moyen’; A. en ik. Vanaf half 9 kijken we mee met de leerkracht en de kinderen. Rond half 11 kijken we naar elkaar. Met fronsende wenkbrauwen; krijgen deze kinderen geen pauze, gaan ze niet buiten spelen, eten, drinken? Is er al iemand naar de wc geweest? Hoe oud zijn deze kinderen eigenlijk? 7? 8? De kinderen werken gemotiveerd, gedisciplineerd verder aan allerlei werk; rekensommen, geometrische figuren leggen, tekst-tekeningen, teksten, schrijven enz. het gaat uiteindelijk door tot ver na half 12. zonder-niks-nie. We hebben vanochtend een meisje de muurkrant zien invullen. We hebben een jongen alle taken zien opnoemen en verdelen. We hebben maatjes elkaar zien helpen met het lezen van het menu van deze week. We zien overal teksten, ook nog uit de lagere groep en we zien kinderen tekenen met stift op A5 papier; geduldig, in stappen, gefocust. Prachtige tekeningen. Om jaloers op te worden. Bij een meisje liggen op haar tafel 3 dezelfde soort tekeningen. Wat zijn dat? Drie exemplaren? Waarvoor? Ze tekent op 1 exemplaar iets in. Later voelen we even aan eht papier; het is een tekenblad en 2 kopieën. Waarom? Aan het eind van de ochtend staat het meisje in de rij bij de leerkracht. Ze bespreken de tekeningen. de leerkracht noemt nog een aantal kleine dingen die ze kan toevoegen. dan vragen we bij de leerkracht na. de 2 kopieën blijken oefenmateriaal. het meisje twijfelde over een kleur van iets wat ze wilde tekenen. op de kopieën kon ze het uitproberen, zonder haar origineel aan te tasten. Aahhh! Zo! Hu? Hoe/Zo? Onze denkmolen en commentaren fabriek ging onmiddellijk weer aan; hoezo, mag ze geen fout maken? werkt dit geen perfectionisme in de hand? Of is dit juist een hoge mate van aandacht en betrokkenheid?

A: Er zijn zichtbaar vaste routines. Als 2 kleuters met pet en tas langskomen roept iedereen “Goedemorgen postbode”. Ze brengen het menu van de week van de gezamenlijke lunch. Iedereen lijkt zijn taak en wat er verwacht wordt kennen. Het ziet er bijna gedrild uit. Gelukkig, om 11:30 gaat iedereen naar buiten en is de ontlading zichtbaar. Ook dit zijn gewoon kinderen die duwen en trekken en stoeiend naar buiten komen. Ze gaan allemaal richting de schuur waar iedereen een bezem krijgt om ergens op het terrein zijn of haar toegewezen plekje schoon te vegen. Om 12:00 is het tijd voor de gezamenlijke lunch en daarna heeft iedereen tijd voor zichzelf om lekker buiten te spelen. Behendig spelen ze op de steile hellingen van het terrein en wordt er in bomen geklommen. Als er een valt, helpen ze elkaar overeind en wordt er verder gespeeld. Vanaf 13:30 begint het middagprogramma. In de middag is er meer ruimte voor verschillende activiteiten vanuit werken met hart en handen. Er wordt gekleid, getekend, in de tuintjes gewerkt, dieren verzorgd, meegeholpen in de keuken, levendig rekenprojecten e.d. (travail vivant). Ieder doet zijn ding, maar toch ook samen en groepsdoorbrekend. Aan het eind van de schooldag wordt veel tijd (ruim anderhalf uur) ingeruimd voor reflectie in de eigen groep. Reflectie op wat je hebt gedaan of gemaakt, maar ook hoe de dag is verlopen en dingen die nog uitgepraat moeten worden (de vergaderkring). Dat gaat er serieus aan toe. Er wordt een probleem voorgelegd en de kinderen om wie het gaat komen naar voren. Beide partijen worden gehoord en vervolgens wordt de hele groep meegenomen en gevraagd mee te denken in oplossingen. Het voelt bijna als een soort tribunaal, maar er zijn ook duidelijke (Freinet)principes die nageleefd worden. Het gaat over zorg t.a.v gemeenschappelijke spullen (zelfs iets ogenschijnlijks kleins als bijvoorbeeld een kopje laten slingeren op het terrein krijgt aandacht), zorg en respect voor elkaar, zorg en aandacht voor wat er gemaakt/gedaan is die dag. Je haalt niet iemand naar beneden, omdat ie iets nog niet goed kan of lastig vindt. Dit wordt meteen afgestraft. De gemeenschapszin, we zijn een community, wordt sterk benadrukt. Wars van competitie en concurrentie, ieder ontwikkelt zich op zijn eigen manier binnen de aangegeven kaders. Naast de kleine vergader- en reflectiekringen in de eigen groep is er ook 1x p/w een vergaderkring met de hele school (66 leerlingen) Het consequent bespreken van kleine en grotere misstanden, het met z’n allen zorg dragen voor het schoon en netjes houden van het terrein, de gezamenlijke lunch en andere activiteiten, de vaste routines die vanaf de jongste groep tot aan de oudste groep worden ingesleten en nageleefd, de zorg voor elkaar. Dit draagt allemaal bij aan het gevoel onderdeel te zijn van een gemeenschap. Het was mooi en bijzonder om dit twee dagen van dichtbij te mogen ervaren, voelen en mee te maken.

L: Toen ik bij de oudste groep aankwam was ik verbaasd over hoe we even terug gingen in de tijd. Het tijdperk van voor de computers en digiborden. Het mooie vond ik dat de klas een standaard kring heeft staan d.m.v. bankjes. Binnen (meteen om 8:30) waren de kinderen op dat moment al begonnen met zelfwerken. De kinderen hadden een periodeplanning van drie weken. Ze deden bij het zelfwerken ook rekenen. Dat rekenen gebeurt op de Montessori manier. Een kind pakt een kaartje (opdracht) van zijn eigen niveau en maakte dat dan. Daarnaast waren de kinderen druk bezig met het schrijven van een tekst of andere opdrachten. Als een opdracht klaar was, streepte de leerling die taak af op zijn planning. Daar waren de kinderen heel consequent in. De leerkracht liep continu rond om uitleg te geven en gemaakt werk te voorzien van directe feedback. De kinderen die een tekst hadden gedaan, zaten bijvoorbeeld keurig te wachten op de bankjes in de kring om feedback te krijgen. Het mooie daarvan vond ik dat de kinderen ook meteen weer konden verbeteren en ze zich dus meer bewust zijn van hun fouten en de oplossingen. De leerkracht was vrij rap dus ze moesten misschien 5 min wachten. Er was een president die die dag de leiding had en de hele dag de tijd in de gaten hield (hardop de tijd van de wissels zei), checkte of de taken gedaan werden en voorzitter was in de kringen. Op een gegeven moment gingen alle kinderen in de kring en droegen ze hun teksten voor. Ik was echt diep onder de indruk. Omdat het in het Frans was had ik eerst geen idee wat ze voor lazen. Er was zoveel mimiek, expressie, intonatie. Echt ongelofelijk. Na elke tekst werd er veel feedback gegeven op de inhoud. Op die manier kon diegene zijn tekst nog meer verdiepen. Ik heb het hier dan over 8 t/m 10 jarige kinderen…..Na de kring gingen de kinderen weer een uur zelfwerken op dezelfde manier als het eerste uur. Na drie uur aan activiteiten was het dan eindelijk tijd voor een break, maar eerst moesten ze nog met zijn allen het schoolplein vegen. De grote kinderen hielpen de kleine en ieder kind had zijn eigen stukje terrein die hij in orde moest maken. Ik was wederom verbaasd over de ingesleten routine en de samenhorigheid. Ook was ikzelf toe aan pauze en kon ik niet geloven dat de kinderen drie uur hebben gewerkt zonder iets te drinken, te eten of naar buiten te zijn geweest.

N: Ik stap samen met L. het lokaal van de oudste kinderen in. Voorzichtig nemen we plaats, op een kei onhandige plek want de deur kan net niet open en dicht, en wat me opvalt is dat alles doorgaat. Kinderen werken. Ze lijken precies te weten wat ze moeten doen. En de juf, die werkt hard. Heel hard. Ze schakelt, aan een stuk door. Rekenbladen, teksten, ik zie planningen liggen. Die moet ik fotograferen voor S. en L. Een jongen roept wat in het Frans, andere kinderen reageren. Er komt een menukaart. Lekker, morgen lasagne. Na lange tijd, mijn concentratie begint al zoek te raken lees ik in mijn paarse boekje de tekst. ´Wat doe je´, dat mag nog helemaal niet! Huh hoe bedoel je? '"je moest wachten.' 'O, Het is wel mooi.'" De kinderen nemen plaats op vaste bankjes in een kring. De president op een stoel ervoor. Ik spreek geen woord Frans. Toch ben ik mee met elke tekst die wordt voorgedragen. Ze spreken samen over de woorden, de zinnen. Er is directe feedback. Niet van de juf, van de kinderen. Poëzie. Zelfs het verlegen meisje staat voor te dragen als een ware spreker. Ongekend. Weer zijn het de kinderen die elkaar verder helpen. Na de kring terug aan het werk. Er hangt nergens een dagplanning. Ze weten wat er gaat gebeuren en wordt verwacht. En dat zonder fruit, zonder drinken, zonder tussendoor rondjes lopen, tekenen. Aan een ruk door. Samen vegen, samen eten. Wij kijken naar het vegen, naar het eten. Ik niet meer, ik wil zelf eten. Denk terug aan mijn eigen basisschool. Traditioneel. Herkenning. Ik begrijp het niet helemaal, dit is toch DE school van Freinet. Nadat ik mijn eigen honger heb gestild kan ik weer wat helderder nadenken.

L: Ik was erg benieuwd naar de middag. Zou het dan weer zo schools zijn? En dat was niet zo. In de middag kwamen juist de andere dingen aan bod en waren de kinderen vrij om te kiezen wat ze wilden doen. De een deed een verdiepende wiskunde opdracht in het amfitheater, de ander ging zijn werk afmaken omdat de planning die week af moest zijn en weer een ander ging buiten kleien. En dat kleien buiten was echt heel bijzonder. Ze deden dat zonder toezicht met heel veel toewijding. Na anderhalf uur waren ze klaar en werd alles zelfstandig opgeruimd. Het zag er spik en span uit zonder enige aansturing. Alle kinderen die buiten aan het werk waren, deden dat volledig zelfstandig. Aan het eind van de tijd kwam de leerkracht nog langs om te kijken of de opdrachten gelukt waren. Vervolgens werden in de klas taken uitgevoerd en stopten de kinderen hun schoolmap, die elke dag mee naar huis gaat, weer vol met materiaal. Die werden op hun tafel gelegd en toen was het tijd voor de afsluitende kring. En dat was me een kring. In die kring werd het kleiwerk laten zien dat die middag gemaakt was. Dat kleiwerk werd bewonderd, kinderen mochten vertellen wat ze erin zagen en het werd voorzien van feedback. Vervolgens werd met veel zorg en aandacht het kleiwerk weer tot een bal gemaakt en zo bewerkt met water dat het de volgende dag weer door een ander kind gebruikt kan worden. Ik was verbaasd dat dat kind die middag anderhalf uur met volle overgave had gewerkt aan haar kunstwerk en dat dat vervolgens gewoon weer kapot werd gemaakt en werd opgeruimd. Ook werd in de afsluitende kring een issue besproken dat in de pauze was ontstaan, er werd een korte studie presentatie gegeven en weer andere kinderen droegen een tekst voor. Die kring was dus ook bedoeld om te leren van elkaar en om eventueel te laten zien wat je die middag had gedaan. Het was een hele diverse kring en zo fijn en leuk om de dag op die manier af te sluiten. Na 6 ½ uur actief onderwijstijd (bij ons is dat 4 uur en ¾) zat de dag erop en gingen de kinderen weer naar huis. Op woensdag zijn ze altijd vrij. Na deze dag was ik diep onder de indruk van de tomeloze inzet van de leerkracht en de leerlingen, de zelfstandigheid van de kinderen, de gezamenlijke zorg voor de school, de spullen en elkaar en dat alle kinderen wisten wie Freinet was. Ze zijn tenslotte toch een Freinetschool……

N: En in de middag begin ik te landen. In mijn gedachten. Het hier zijn laat mij niet zien hoe het moet, het hier zijn zet mij op scherp van hoe het bij ons gaat. Vanaf dat moment is er één groot gesprek dat niet meer stopt…

M: L'École Freinet. Een kleine school, met grote buitenruimte, landelijk gelegen. Een school in verbinding: de in totaal drie combinatiegroepen zijn met elkaar verbonden: door (fysiek) samenwerken, door een (uit)gedragen visie, door doorlopende leerlijnen en afspraken door de gehele school en doordat de leerkrachten alle kinderen kennen. De kinderen hadden een lange aandacht/concentratie, ook de kleuters werkten lang aan een stuk. De kinderen droegen zorg voor hun werk, de tekeningen die ze maakten waren rijk, verzorgd en van hoge kwaliteit. Wat de kinderen deden had waarde, werd gewaardeerd, er was aandacht en tijd voor. Ze leren verwoorden, vertellen, verrijken, verbeteren, presenteren. Doordat ze op school werken aan een doorlopende lijn, blijven ze afgestemd. Door deze afstemming creëren ze samenhang. De doorlopende lijn is gestoeld op een visie. Deze zit in alle haarvaten van de school. NRS in V.

L: Na deze dag vol indrukken zijn we de volgende dag teruggekomen en heeft de school nog het een en ander kunnen verduidelijken. Dat Frans was immers best lastig om te volgen. Na deze eerste stop gingen we op weg naar het geboorteplaatsje van Freinet, waar zijn visie is ontstaan. De tocht was heel indrukwekkend. We gingen van de bewoonde wereld met loofbomen naar de ruige bergen met naaldbomen. We reden langs kloven, weilanden met elanden en na veel haarspeldbochten kwamen we na twee uur rijden aan bij zijn oude dorp. Als je de afslag naar het dorp neemt, zie je een bordje met ‘’doodlopende weg’’. Ik dacht, hoe dan? Nou, na nog eens 5 minuten rijden kom je in een piepklein dorpje dat tegen een berghelling is gebouwd en waar maar één smalle weg doorheen gaat die op een gegeven moment gewoon stopt. En geloof me, op die weg kan maar één auto tegelijk rijden. Tijdens ons bezoek aan het dorp kon ik zien van waaruit Freinet zijn visie is ontstaan. In de omgeving is niets anders dan natuur. De mensen waren vroeger afhankelijk van wat ze verbouwden op het land en ze steunden elkaar. Het was een community. En dat is precies wat ik terug zag op de Freinetschool. Ze waren een community.

S:  We komen aan in het dorp na een prachtige rit. We nemen onze intrek in de gîtes. We halen de sleutel op bij de burgemeester voor het Freinet Museumpje. En daar zegt L; “ Gaan we ook nog naar binnen bij het schooltje?” Schooltje?! Wat blijkt, in de tussentijd hebben ze het oude schooltje nieuw leven ingeblazen en is er wederom een schooltje in het dorp. Echte kinderen gaan er helaas niet meer heen.

E:  Het archief. Op woensdagmiddag hadden we als laatste klap op de vuurpijl nog een afspraak in de bibliotheek waar materiaal van Freinet in een archief is opgeslagen.. We wisten niet wat we konden verwachten, maar C. nam ons mee naar een aparte ruimte waar we alles mochten bekijken. Het was overweldigend, dozen vol met heel veel materiaal! De man heeft geschreven alsof zijn leven ervan af hing (en misschien was dat ook zo). Daarnaast was er heel veel materiaal dat Célestin en Elise samen met de kinderen hadden gemaakt. We wisten dan ook niet waar we moesten beginnen met kijken! Maar ik was er wel beduusd van. Dankzij hun dochter Madeleine (Baboulette) is dit allemaal zorgvuldig bewaard gebleven.

M: Doordat wij met z’n zessen fysiek bij elkaar waren en tijd hadden, ontstonden er gesprekken over Freinettechnieken, doorlopende leerlijnen, bevroegen we elkaar waarom we en hoe we iets doen, en we ontdekten dát we iets doen. Want hoe werkt Snappet eigenlijk? Doordat we samen waren stelden we elkaar vragen: “hoe doe jij dat?” “hoe wil jij het?” “hoe willen we het als school?” Wij zessen raakten meer verbonden met elkaar. Wij raakten meer verbonden met het gedachtegoed van Freinet. Wij werden op scherp gezet: hoe gaan wij om met de Freinettechnieken? Wij stelden vragen: wat is onze schoolvisie, hoe verbinden we als team (met veel nieuwe mensen)? Hoe zorgen we voor een gedeelde visie die we invullen en uitdragen en doorleven en meegeven Wat we willen is aandacht voor doorzetten, je best doen, hoge verwachtingen hebben, in een gemeenschap, in gelijkwaardigheid en elk op eigen niveau.

S: Rivieren Bij de school stroomt de Cagne. Bij zijn huis de Esteron. Als we het dorp willen verlaten blijkt de weg geblokkeerd door een begrafenis. Net als op de dag dat Freinet in zijn dorp begraven werd. M., E. en ik kunnen niet weg en laten de bewoners met rust. We lopen naar de Esteron. M. loopt langs het water en krijgt herinneringen van vroeger. “ Voel dan”, zegt ze, “ hoe zacht die klei is!” E. zit op haar hurken naar kleine steentjes te kijken. Ze is op zoek naar fossielen. Ze heeft een fossiel van een mug; die later gevlogen blijkt. Ik kijk naar de groene wieren die van vorm veranderen in het water; ik zie schilderijen voor me. En ik weet zeker; Freinet heeft ook van alles gezien. Maar hij was vooral bezig met de stroom en het beïnvloeden van die stroom. De macht van stenen, dammen en wallen in die stroom vormen. hij heeft dit nooit vergeten en noemde o.a. de rivier uit zijn jeugd de bron. Hij is met niemand mee gestroomd, maar heeft zijn eigen loop van zijn eigen rivier gemaakt; de Freinetpedagogiek.

N: De vogel zingt En ook de Kikker zingt Maar de vogel heeft Zo´n vrolijk lied. Dat niemand ooit zo mooi kan zingen! De bij zit op een bloem, De witte vlinder vliegt En de vogel is gaan zitten Op een steen, Heel dicht bij mij, De bij zit nog steeds op haar bloem. De dennen bewegen hun takken, de vogel zingt maar door! Heel laag vervolgt de Gagne haar lied. De vlinder is gaan zitten op de heidestruik, de zee glinstert als zilver, en de vogel zingt, zingt maar door...